การเมืองและยุทธศาสตร์การพัฒนา

จารีต จิตอารมณ์ และเหตุผลในการกระทำของมนุษย์ เผยแพร่:  3 พ.ย. 2560 16:53:00   โดย:  MGR Online พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต                                                  พฤติกรรมและการกระทำของคนในสังคมเป็นประเด็นที่นักวิชาการพยายามทำความเข้าใจอย่างต่อเนื่องยาวนาน หากศึกษาประวัติศาสตร์ทางความคิดของมนุษย์ จะพบว่าการถกเถียงทางปรัชญาและวิชาการในเรื่องราวเหล่านี้เกิดขึ้นในแทบทุกสังคมที่อารยธรรมทางปัญญาได้ถูกสถาปนาขึ้นมา กล่าวได้ว่านอกจากเรื่องราวของพระเจ้าและธรรมชาติที่อยู่ภายนอกตัวเองแล้ว มนุษย์ก็พยายามคลี่คลายปริศนาเกี่ยวกับตนเองทั้งในเชิงความคิดและการกระทำด้วย อันที่จริงการพยายามอธิบายพฤติกรรมและการกระทำของมนุษย์เกิดขึ้นได้ทั้งในแวดวงของคนทั่วไป และในทางวิชาการหลากหลายสาขาของสังคมศาสตร์ เพราะมนุษย์ต้องการเข้าใจให้กระจ่างว่า การที่ใครคนใดคนหนึ่งกระทำสิ่งใดออกมา เขาหรือเธอถูกผลักดันด้วยปัจจัยหรือเงื่อนไขอะไรบ้าง โดยเฉพาะการกระทำที่...

ฟาสซิสต์ อภิมนุษย์และโศกนาฏกรรม พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต                      ฟาสซิสต์เป็นอุดมการณ์ทางการเมืองที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาหนึ่งของประวัติศาสตร์มนุษยชาติซึ่งมีอิทธิพลต่อชีวิตผู้คนในโลกร่วมสมัยจำนวนมากโดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงก่อนสงครามและหลังสงครามโลกครั้งที่สอง    ในปัจจุบันพลังของฟาสซิสต์ในฐานะที่เป็นเครื่องมือทางอุดมการณ์ที่รัฐบาลใช้เป็นแนวทางดำเนินการทางการเมืองได้ลดลง  แต่ทว่าร่องรอยของความคิดและความเชื่อแบบฟาสซิสต์ยังคงปรากฎให้เห็นอยู่ทั่วไปในหลายสังคม          อุดมการณ์ฟาสซิสต์เกิดขึ้นท่ามกลางความโกลาหลทางสังคมในยุโรปหลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่งซึ่งสภาวะถดถอยและตกต่ำทางเศรษฐกิจแผ่กระจายไปทั่วทุกมุมโลก  ความอดอยากและความทุกข์ยากของผู้คนที่หิวโหยก่อให้เกิดการตั้งคำถามเกี่ยวกับอุดมการณ์หลักที่ครองอำนาจทางการเมืองยุคนั้น               อุดมการณ์เสรี...

ความผิดพลาดของมนุษย์ : ชนเผ่า ถ้ำ ตลาด และโรงมหรสพ  ASTVผู้จัดการรายวัน 28 กันยายน 2555 18:01 น. ปัญญาพลวัตร        โดย...พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต              เห็นสิ่งต่างๆ ที่เกิดขึ้นในระยะนี้ ยิ่งทำให้เห็นความจริงประการหนึ่งว่า ทะเลแห่งความมืดบอดของสังคมไทยนับวันจะขยายตัวออกไปมากขึ้น และเกาะแห่งปัญญานับวันจะลดน้อยถอยลง หากภาวะเช่นนี้ดำรงต่อไปนานเท่าไร ก็ยิ่งทำให้ทะเลแห่งความมืดบอดมีโอกาสกลืนกินเกาะแห่งปัญญาจนหมดสิ้นในไม่ช้า              ผมไปอ่านงานของนักปรัชญาท่านหนึ่ง เห็นว่ามีความน่าสนใจโดยเฉพาะการวิเคราะห์เกี่ยวกับความผิดพลาดทางปัญญาและการให้เหตุผลของมนุษย์ ซึ่งทำให้เราต้องนำมาทบทวน ระมัดระวัง จะได้ไม่ตกอยู่ในความผิดพลาดนั้น เพื่อจะได้พัฒนาปัญญาของตนเองให้กระจ่างชัด และมีหนทางในการนำพาสังคมให้หลุดพ้นจากทะเลแห่งความมืดบอดต่อไป              ฟรานซิส เบคอน นักปรัชญาชาวอังกฤษซึ่งมีชีวิตระหว่าง ค.ศ. 1561 ถึง 1626 วิเคราะห์จำแนกสาเหตุของความผิด...

พินิจขงจื่อ เหลียวดูสังคมไทย  ASTVผู้จัดการรายวัน 14 กันยายน 2555 18:53 น. ปัญญาพลวัตร        โดย...พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต              ในสัปดาห์ที่ผ่านมามีข่าวชิ้นหนึ่งเกี่ยวกับบุคคลต่างยุคต่างสมัย ชวนให้เข้าไปศึกษาวิเคราะห์ ข่าวนั้นเป็นเรื่องราวของคุณยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ซึ่งถูกเสนอชื่อเข้ารับรางวัลสันติภาพขงจื่อ รางวัลนี้มีที่มาอย่างไร เป็นรางวัลกำมะลอหรือไม่ จะไม่วิพากษ์วิจารณ์ในที่นี้ แต่ประเด็นที่จะนำมาเล่าสู่กันฟังคือ หลักคิดเกี่ยวกับศิลปะทั้งหกของขงจื่อ มหาปราชญ์ชาวจีน ที่คำสอนมีอิทธิพลต่อทั้งการดำรงชีวิตของผู้คนและการบริหารบ้านเมืองมาเป็นเวลายาวนานสองพันกว่าปี และจากนั้นเราก็จะเหลียวกลับมาดูสังคมไทยทั้งในกลุ่มผู้ปกครองและสภาวะความเป็นไปของสังคมโดยรวม              หนังสือภาษาไทยที่แปลหรือเขียนเรื่องราวอ้างถึงปรัชญา แนวคิด และแนวปฏิบัติของขงจื่อมีอยู่หลายเล่ม บางเล่มเขียนเกี่ยวกับคำสอนของขงจื่อโดยตรง บางเล่มก็เขียนเกี่ยวกับเรื่องอื่นแต่มีการอ้างอิงหลักการสำคัญของขงจื่อเอาไ...

ความเสื่อมเรื้อรัง  ASTVผู้จัดการรายวัน 31 สิงหาคม 2555 17:56 น. ปัญญาพลวัตร        โดย...พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต              บทบาทหน้าที่อย่างหนึ่งของผู้นำคือการเป็นแบบอย่างในการพัฒนาภูมิปัญญาและคุณธรรมแก่ประชาชนในสังคม แต่ผู้นำของสังคมไทยสามารถแสดงบทบาทเหล่านั้นได้หรือไม่ หากไม่ได้อนาคตของสังคมไทยจะเป็นอย่างไร เป็นสิ่งที่เราควรคิดวิเคราะห์และเตรียมการรับมือไว้ล่วงหน้า              หากสังคมใดที่มีการส่งเสริมการพัฒนาภูมิปัญญาและคุณธรรมอย่างเข้มข้นทั้งสองด้านและเป็นไปอย่างมีดุลยภาพ ย่อมทำให้สังคมนั้นเกิดภาวะความสมดุลย์ระหว่างความเจริญทางวัตถุกับความสงบสุขทางสังคม ซึ่งจะทำให้สังคมนั้นเป็นสังคมที่มีคุณภาพ และบุคคลมีคุณภาพชีวิตสูง              หากสังคมใดเน้นการพัฒนาปัญญา สร้างความเฉลียวฉลาดแก่ประชาชน แต่ละเลยการพัฒนาคุณธรรม สังคมนั้นอาจมีความสะดวกสบายทางวัตถุ แต่ผู้คนจะโหดร้ายและมุ่งเอารัดเอาเปรียบกันเป็นหลัก         ...

กระบวนการสร้างเหตุผลและพฤติกรรมรวมหมู่ที่อันตราย  ASTVผู้จัดการรายวัน 27 กรกฎาคม 2555 20:47 น. ปัญญาพลวัตร        โดย...พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต              ในบางครั้งเมื่อมนุษย์ได้กระทำพฤติกรรมบางอย่างลงไปที่อาจขัดแย้งกับความเชื่อดั้งเดิมของตนเอง หรือขัดแย้งกับบรรทัดฐานของสังคม หรือขัดแย้งกับหลักจริยธรรม มนุษย์ก็พยายามสร้างความเชื่อขึ้นมาชุดหนึ่งขึ้นมาอธิบายพฤติกรรมของตนเอง เพื่อทำให้ตนเองสบายใจ หรือได้รับความเห็นใจ ยอมรับ และชื่นชมจากสังคม เราเรียกปรากฏการณ์นี้ว่าเป็น “กระบวนการสร้างเหตุผล” (rationalization)               กระบวนการสร้างเหตุผลเป็นกลไกในการปกป้องตนเองของมนุษย์ที่ส่งเสริมให้พฤติกรรมที่ไร้เหตุผลและไม่เป็นที่ยอมรับจากสังคมแพร่ขยายออกไป กระบวนการนี้มีขอบเขตกว้างขวางตั้งแต่การกระทำแบบรู้ตัวเพื่อปกป้องตนเองจากการวิจารณ์ของผู้อื่น จนไปถึงการกระทำที่ไม่รู้ตัวอันเกิดจากจิตใต้สำนึกเพื่อสร้างกำแพงปิดกั้นความรู้สึกผิดของตนเอง             ...

มนุษย์ยากที่จะควบคุมผลลัพธ์ที่ตั้งใจได้ พิชาย  รัตนดิลก ณ ภูเก็ต เมื่อมนุษย์ตัดสินใจกระทำเรื่องใดเรื่องหนึ่ง สิ่งที่เป็นแรงผลักดันอยู่เบื้องหลังคือความปรารถนาในผลลัพธ์ที่พึงประสงค์   กระนั้นความปรารถนาประการเดียวในบางบริบทก็ไม่เพียงพอที่ส่งผลให้เกิดการกระทำ  เงื่อนไขสำคัญอีกประการที่เอื้อต่อการกระทำคือโอกาสซึ่งมีความหมายกว้างขวางทั้งเป็นโอกาสที่อยู่ภายในตัวบุคคล  เช่น การมีความรู้ ปัญญา ทักษะ ความมั่งคั่ง และโอกาสที่อยู่ภายนอกบุคคล เช่น บรรทัดฐาน ค่านิยมของสังคม และสภาพแวดล้อมทางกายภาพ เป็นต้น   ทันทีที่มนุษย์ลงมือกระทำ ผลลัพธ์ที่ตามมามีสองประการหลัก คือผลลัพธ์ที่ตั้งใจให้เกิดตามความปรารถนาในตอนเริ่มแรก  กับผลลัพธ์ที่ไม่ได้ตั้งใจให้เกิดอันเป็นผลสืบเนื่องมาจากพฤติกรรมส่วนบุคคลของมนุษย์ผู้นั้นเอง และปฏิสัมพันธ์ทางสังคมกับมนุษย์ผู้อื่น   ผลลัพธ์อันไม่ตั้งใจที่มาจากพฤติกรรมส่วนบุคคลมีกลไกคือ  เมื่อมนุษย์ลงมือกระทำตามความปรารถนาของตนในเริ่มแรก    ต่อมาการกระทำนั้นกลับเป็นปัจจัยที่เข้าไปเปลี่ยนแปลงความปราร...